Μορφές τέχνης στη θεραπεία του καρκίνου

O καρκίνος αποτελεί τη δεύτερη αιτία θνησιμότητας παγκοσμίως, υπεύθυνη για έναν στους έξι θανάτους το 2018, και ταυτόχρονα ένα από τα μείζονα εμπόδια στις προσπάθειες της παγκόσμιας ιατρικής κοινότητας για αύξηση του προσδόκιμου της ζωής στον 21ο αιώνα (Kievisiene et al., 2020). Οι χειρουργικές επεμβάσεις και οι θεραπείες μέσω ακτινοβολίας και χημειοθεραπείας συμβάλλουν στην αντιμετώπιση των όγκων, όχι όμως και των ψυχολογικών τους επιπτώσεων στους ασθενείς, που δύνανται να είναι σοβαρές και μακροπρόθεσμες (Elimimiam et al., 2020).

Οι ασθενείς αντιμετωπίζουν παρενέργειες οι οποίες επιφέρουν σημαντικές αλλαγές στη γενική τους λειτουργικότητα, την εικόνα του σώματος, την αυτοεκτίμηση, τη γνωστική διαύγεια και τις κοινωνικές τους σχέσεις και προκαλούν έντονη κόπωση και πόνο, σοβαρές δυσκολίες στον ύπνο, αγχώδεις διαταραχές και κατάθλιψη (Xe et al., 2022).

Η Σύγχρονη και Εναλλακτική Ιατρική (CAM) αποτελεί πλέον μία ευρέως διαδεδομένη υποστηρικτική θεραπευτική προσέγγιση, που ενσωματώνει κυρίως μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις, οι οποίες παράλληλα με τις καθιερωμένες ιατρικές θεραπείες, αποσκοπούν στην ενίσχυση της συναισθηματικής και κοινωνικής λειτουργικότητας των ογκολογικών ασθενών, της σωματικής ικανότητάς τους να αντιμετωπίζουν τον καρκίνο και την παράταση της επιβίωσής τους (Worthen-Chaudhari et al., 2019).  Τέτοιες παρεμβάσεις στα πλαίσια της CAM αποτελούν και οι διάφορες μορφές-προγράμματα τέχνης για τους ασθενείς με καρκίνο (Π.χ. Loo et al., 2019).

Από βιβλιογραφική ανασκόπηση που πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια ακαδημαϊκής μου εργασίας, εντοπίστηκαν 52 μελέτες, που δημοσιεύτηκαν κατά την πενταετία 2019-2024. Από αυτές, οι 28 διερευνούσαν την επίδραση του χορού, οι 12 της Θεραπείας Μέσω της Μουσικής (Music Therapy–MΤ) και οι 12 της Θεραπείας μέσω της Τέχνης (Αrt Therapy–AΤ). Αναδείχθηκε πως τόσο ο χορός, όσο και οι θεραπευτικές παρεμβάσεις μέσω της μουσικής (MT) και της τέχνης (AT) αποτελούν υποσχόμενες μη ιατρικές μεθόδους, που δίνουν ενθαρρυντικά αποτελέσματα και μπορούν να χρησιμοποιούνται συμπληρωματικά στη συμβατική ιατρική θεραπεία ασθενών με καρκίνο, αποτελώντας δυνητικά αναπόσπαστο γνώρισμα περισσότερο ολιστικών προσεγγίσεων (Π.χ Gramaglia et al., 2019).

Θετικές επιπτώσεις 

Ειδικότερα, τόσο για τους ενήλικες όσο και για τα παιδιά και τους έφηβους ασθενείς διαπιστώνεται ότι αυτές οι παρεμβάσεις μπορούν να συμβάλλουν σημαντικά στη μείωση του άγχους, της κατάθλιψης, της κόπωσης και του πόνου και στη βελτίωση του ύπνου, της ευεξίας, της συναισθηματικής έκφρασης, της επικοινωνίας και της ποιότητας ζωής, σε ένα εύρος συνθηκών που κυμαίνεται από τις διαγνωστικές διαδικασίες, την εμπλοκή των ασθενών σε θεραπείες μέσω χημειοθεραπείας και ακτινοβολίας, τις χειρουργικές επεμβάσεις και τη μετεγχειρητική προσαρμογή (Π.χ. Nardone et al., 2020; Raybin et al., 2020).

Επιπρόσθετα, για τους ανήλικους ασθενείς αυτές οι μέθοδοι μπορούν να συμβάλλουν στη βελτίωση του συναισθηματικού κλίματος και της συνεργασίας ανάμεσα στα παιδιά, τα μέλη της οικογένειάς τους, το ιατρικό-νοσηλευτικό προσωπικό και τους εξειδικευμένους θεραπευτές (Π.χ. Rodriguez et al., 2023). Τέλος, η συμμετοχή των ασθενών σε χορευτικές δραστηριότητες έχει θετικές επιπτώσεις και στη φυσιολογία και τη λειτουργικότητα του σώματος (Π.χ. Soltero et al., 2022).

Εδώ θα μπει η εικόνα του Dance Therapy, μεγέθους εύλογου σε σχέση με το υπόλοιπο σώμα του κειμένου. Και από κάτω, σε ευδιάκριτο χώρο:

Περιορισμοί

Ωστόσο από την ανασκόπηση διαπιστώνεται πως οι μισές έρευνες που συμπεριλήφθηκαν εξετάζουν μόνο την επίδραση του χορού. Ταυτόχρονα οι μελέτες που διερευνούν το χορό και τις θεραπευτικές παρεμβάσεις μέσω της τέχνης (AT) επικεντρώνονται κυρίως σε ενήλικες ασθενείς με καρκίνο του μαστού. Μόνο στις μελέτες που εξετάζουν τις θεραπευτικές επιδράσεις μέσω της μουσικής συμπεριλαμβάνονται περισσότερες έρευνες για τα παιδιά και τους εφήβους και μεγαλύτερο εύρος καρκινικών διαγνώσεων, ωστόσο με ασαφή και ως ένα βαθμό αντιφατικά ευρήματα αναφορικά με τους ενήλικες ασθενείς (Π.χ. Kohler et al., 2020).

Επιπλέον η πλειονότητα των ερευνών που συμπεριλήφθηκαν χρησιμοποιούν ποσοτική μεθοδολογία (χρήση ερωτηματολογίων, στατιστική επεξεργασία των δεδομένων) και σχετίζονται με δια ζώσης παρεμβάσεις, των οποίων η αποτελεσματικότητα έχει διερευνηθεί έως και δύο χρόνια μετά την ολοκλήρωση τους.

Προοπτικές

Ιδιαίτερα χρήσιμη στο μέλλον θα ήταν η διεξαγωγή μελετών σχετικά με τις επιδράσεις και άλλων μορφών τέχνης στον καρκίνο (π.χ. θέατρο, επισκέψεις σε μουσεία)  και διαχρονικών ερευνών που θα εξετάζουν την αποτελεσματικότητα των προαναφερθέντων παρεμβάσεων πιο μακροπρόθεσμα. Επιπρόσθετα, κρίνεται αναγκαία η πραγματοποίηση περισσότερων ερευνών που θα επικεντρώνονται σε ανήλικους ασθενείς, θα χρησιμοποιούν ποιοτική μεθοδολογία (λήψη συνεντεύξεων με σκοπό τη διερεύνηση των προσωπικών βιωμάτων) και θα διερευνούν την αποτελεσματικότητα των διαφόρων μορφών τέχνης μέσω διαδικτυακών παρεμβάσεων, όπως οι εφαρμογές της τηλεϊατρικής.

Έτσι θα μπορούσε να κατανοηθεί σε μεγαλύτερο βαθμό το εύρος της εμπειρίας των ογκολογικών ασθενών και να καταστεί δυνατή η διεξαγωγή περισσότερο ασφαλών και γενικεύσιμων συμπερασμάτων για την αποτελεσματικότητα των διαφόρων μορφών-προγραμμάτων τέχνης στη θεραπευτική αντιμετώπιση των ογκολογικών ασθενών.

Συντάκτης Θεόδωρος Κ. Σωζόπουλος

Ενδεικτική βιβλιογραφία

1. 1. Elimimiam, E. B., Elson, E., Stone, E.……Nahleh, Z. A. (2020). A pilot study of improved psychological distress with art therapy in patients with cancer undergoing chemotherapy. BMC Cancer, 20:899. https://doi.org/10.1186/s12885-020-07380-5.
2. Gramaglia, C., Gambaro, E., Vecchi, C…….Zeppegno, P. (2019). Outcomes of music therapy interventions in cancer patients—A review of the literature. Critical Reviews in Oncology / Hematology 138, 241–254.
3. Karathanou, I., Bebetsos, E., Filippou, F………Konas, I. (2020). Greek Traditional Dance as a Practice for Managing Stress and Anxiety in Cancer Patients. Journal of Cancer Education, 36:1269–1276.
4. Nelson, E., Kelly, D., Bhriain, O. N. ………Allardyce, J. M. (2023). The effectiveness of community dance in people with cancer: a mixed-methods systematic review and meta-analysis. Health Promotion International, 38, 1–15. https://doi.org/10.1093/heapro/daad077.
5. Raybin, J. L., Harnke, B. & Hendricks-Ferguson, V. (2022). Does Creative Arts Therapy Improve Distressing Symptoms in Children with Cancer? A Synthesis of Extant Literature. Journal of Pediatric Hematology/Oncology Nursing, 39(1), 60–71.