Η συν-χωρητικότητα ως στρατηγική διαχείρισης των διαζυγίων στη σύγχρονη οικογένεια

Διαζύγιο

Ένα διαζύγιο συνδέεται αναπόφευκτα με το θυμό, τη θλίψη και την ενοχή που επιφέρει η απώλεια της προηγούμενης συζυγικής και οικογενειακής συνθήκης, διαδικασία που απαιτεί τις περισσότερες φορές μακροχρόνιες προσαρμογές από όλα τα μέλη της οικογένειας. Δύσκολα, συγκρουσιακά διαζύγια που χαρακτηρίζονται από υψηλά επίπεδα επιθετικότητας σχετίζονται με φτωχότερη προσαρμογή και αποτελούν παράγοντα κινδύνου για την εμφάνιση ψυχικών διαταραχών όπως η κατάθλιψη, η κοινωνική φοβία και η διαταραχή μετατραυματικού άγχους (Kluwer et al., 2021). Στα παιδιά τέτοια διαζύγια σχετίζονται σε μεγαλύτερο βαθμό με μειωμένη σχολική επίδοση ή αποτυχία, διαταραχές συμπεριφοράς, δυσχέρειες στην κοινωνικοποίησή τους και προβλήματα χρήσης ουσιών και αλκοόλ, ιδιαίτερα στην εφηβεία (Freedman & Knupp, 2003).

Μία διέξοδος…

Μία στρατηγική που αποτελεί εναλλακτική προσέγγιση στη διαχείριση της συσσωρευμένης εχθρότητας, της δυσαρέσκειας, της απογοήτευσης και του αισθήματος αδικίας που βιώνονται συχνά σε ένα διαζύγιο, αποτελεί η συν-χωρητικότητα. Ως προς την ψυχολογική διάσταση (Γαλίτη, 2018; Brose et al., 2005):

Συν-χωρώ ΔΕΝ σημαίνει ότι…

Αρνούμαι το θυμό και τα αρνητικά συναισθήματα που βιώνω
Απαραίτητα συμφιλιώνομαι-η συμφιλίωση αποτελεί αμοιβαία διαδικασία
Ξεχνώ την αδικία
Δικαιολογώ την τοξικότητα
Επιδοκιμάζω την οδύνη
Συντηρώ το κακό που έχω υποστεί ή προξενήσει ο ίδιος στους άλλους
Συμβιβάζομαι παθητικά σε μία λύση που δεν με ικανοποιεί

Συν-χωρώ σημαίνει ότι..

Δημιουργώ μέσα μου μεγαλύτερο ψυχικό χώρο
Αγκαλιάζω όσους με ζημίωσαν, ακόμα και τον ίδιο τον εαυτό μου
Αναγνωρίζω αλλά ταυτόχρονα υπερβαίνω ελεύθερα το θυμό, τον πόνο και τη δυσφορία
Δεν εγκλωβίζομαι στην αδικία
Σταδιακά αντικαθιστώ τα αρνητικά βιώματα με περισσότερο θετικά συναισθήματα (έλεος, ευσπλαχνία, ενσυναίσθηση, αγάπη)
Αναστέλλω την παρορμητική εκδήλωση του θυμού
Παύω να αναζητώ καταναγκαστικά τη δικαίωσή μου
Είμαι περισσότερο ανοιχτός στην αβεβαιότητα της ζωής
Είμαι περισσότερο δεκτικός σε νέες εμπειρίες, ακόμα και στρεσσογόνες, ανεξάρτητα από την έκβαση τους

Πιο συγκεκριμένα, στη περίπτωση του διαζυγίου:

Συν-χωρώ όταν…

Παρ΄ όλο που πονώ, κατανοώ συνολικά τους λόγους
Δεν προσκολλώμαι απέλπιδα στην πιθανότητα μίας επανασύνδεσης
Σέβομαι μία απόφαση που δεν είναι δική μου
Προσεγγίζω το διαζύγιο ως πιθανή έκβαση των δυσλειτουργικών συζυγικών σχέσεων
Αποδέχομαι πως κάποιες φορές μπορεί να είναι η πιο βιώσιμη και ρεαλιστική λύση
Αναγνωρίζω τα λάθη μου χωρίς να καθηλώνομαι στην ενοχή
Συμπεριλαμβάνω το διακύβευμα της σωματικής και ψυχικής μου υγείας και προχωρώ με σταθερότητα
Ενσωματώνω το διαζύγιο ως επώδυνη αλλά διδακτική εμπειρία της ζωής
Εγκαταλείπω κάθε διάθεση αντεκδίκησης
Αναζητώ νέους τρόπους αρμονικής συνεργασίας για το καλό των παιδιών

Συν-χωρώ γιατί…

Αναφορικά με το διαζύγιο σύγχρονες έρευνες δείχνουν πως η συν-χωρητικότητα σχετίζεται με μείωση του άγχους, του φόβου, της κατάθλιψης, του θυμού, των αισθημάτων πικρίας και μνησικακίας, καθώς και με υψηλότερα επίπεδα αυτοεκτίμησης, ανακούφισης και ψυχικής ανθεκτικότητας (Kravchuk, 2021), αντισταθμίζοντας με τον τρόπο αυτό τον τραυματικό αντίκτυπο που έχει στους συζύγους και ιδιαίτερα στα παιδιά. Ταυτόχρονα συμβάλλει σταδιακά στη μείωση της εκδήλωσης ναρκισσιστικών μορφών συμπεριφοράς, στη βελτίωση της διαχείρισης των συγκρούσεων και την ενδυνάμωση της γονικής συνεργασίας, κυρίως μέσα από τη σταδιακή αποδέσμευση από τις αρνητικές σκέψεις, συναισθήματα και συμπεριφορές που εκδηλώνουν αρχικά ο ένας προς τον άλλο (Rye et al., 2012). Στις περιπτώσεις μάλιστα των «δύσκολων διαζυγίων», η συν-χωρητικότητα μπορεί να αποτελέσει μία θεραπευτική διεργασία, ανεξάρτητα από την εξέλιξη της διαδικασίας και τη συμπεριφορά του πρώην συζύγου, καθώς επικεντρώνεται στην προσπάθεια για αλλαγή του εαυτού και όχι του άλλου (Kravchuk, 2021).

Συνοψίζοντας

Η συν-χωρητικότητα μπορεί να αποτελέσει έναν προστατευτικό παράγοντα απέναντι σε στρεσσογόνες συνθήκες, όπως εκείνη του διαζυγίου, μία δεξιότητα ή στρατηγική την οποία μπορούμε να καλλιεργήσουμε προκειμένου να είμαστε σε θέση να τις διαχειριζόμαστε καλύτερα Ταυτόχρονα όμως μπορεί για όλους μας, να αποτελέσει και μία ευρύτερη στάση ζωής, που διευκολύνει τη μετάβαση μας από την ψυχική καθήλωση και το τραύμα, στην ψυχική ωρίμανση και τη σταδιακή προσωπική μας μεταμόρφωση.

Συντάκτης Θεόδωρος Κ. Σωζόπουλος

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Brose LA, Rye M.S., Lutz-Zois C, Ross SR (2005) Forgiveness and personality traits. Personality and Individual Differences 39(1): 35-46.
Γαλίτη, Π. (2018). Αγωγή στη Συγχώρηση (Forgiveness Education): Θεωρητική και εμπειρική προσέγγιση – πεδία εφαρμογής. Παιδαγωγική Επιθεώρηση, 65.
Freedman, S. R., & Knupp, A. (2003). The impact of forgiveness on adolescent adjustment to parental divorce. Journal of Divorce & Remarriage, 39,135-165.
Kluwer, E. S., Visser, M., Wal, R. C. & Finkenauer, C. (2021). Predictors of Forgiveness Among Divorced Parents. Journal of Family Psychology, 35(4), 566-572. http://dx.doi.org/10.1037/fam0000799.supp.
Kravchuk, S. (2021). The Relationship between Psychological Resilience and Tendency to Forgiveness. Academic Journal of Interdisciplinary Studies, 10(1). DOI: https://doi.org/10.36941/ajis-2021-0002.
Rye, S. R. , Fleri, M. A., Moore, D .C., Worthington, L .E., Wade, G. N., Sandage, J. S. & Cook, M. K. (2012). Evaluation of an Intervention Designed to Help Divorced Parents Forgive Their Ex-Spouse. Journal of Divorce & Marriage, 53(3), 231-245.